• wat de aard is;
• wat het doel is;
• welke gevolgen en risico's eraan verbonden zijn;
• in hoeverre er andere keuzemogelijkheden voor u zijn;
• wat de arts verwacht van het verdere beloop van de aandoening.

Voor elk onderzoek en elke behandeling heeft de arts eerst de toestemming nodig van de patiënt.

• Is dit onderzoek noodzakelijk? Zo ja, waarom?
• Wat verwacht de arts te ontdekken met dit onderzoek?
• Wat voegt de uitslag van het onderzoek toe aan wat al bekend is?
• Doet de arts het onderzoek zelf of iemand anders?
• Hoeveel ervaring heeft de arts met dit onderzoek?
• Hoe wordt het onderzoek uitgevoerd?
• Hoe lang duurt het?
• Zijn er lichamelijke risico’s aan verbonden?
• Zo ja, welke risico's en hoe groot is de kans daarop?
• Hoe betrouwbaar is de uitslag van het onderzoek?

Een onderzoek is niet vanzelfsprekend 100% betrouwbaar. Zo kan het zijn dat het onderzoek geen ziekte aangeeft, terwijl u die wel hebt. Of omgekeerd: het onderzoek geeft een ziekte aan, terwijl u die ziekte niet hebt. Dit is een risico van medische onderzoeken, dat vaak wordt onderschat. Praat hierover met uw arts.

• Zijn er andere onderzoeken mogelijk?
• Zo ja, wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende onderzoeksmethoden?
• Waarom kiest de arts voor dit onderzoek?

3. Vragen over de behandeling
Als u een behandelingsadvies hebt gekregen, is het van het grootste belang dat u precies weet wat de behandeling inhoudt. De meeste behandelingen, van het voorschrijven van medicijnen tot een operatie, verlopen voorspoediger wanneer de patiënt er volledig achterstaat. Daarom is het belangrijk dat u de vragen stelt die voor u belangrijk zijn en die ervoor zorgen dat u goed op de hoogte bent. U kunt de volgende vragen aan uw arts stellen, waardoor u een beter idee krijgt van de behandeling die u is geadviseerd:

• Is deze behandeling noodzakelijk?
• Wat houdt de behandeling precies in?
• Hoe lang duurt de behandeling?
• Hoeveel ervaring heeft de arts met deze behandeling en met hoeveel patiënten? (Hoe moeilijker of risicovoller de behandeling, hoe belangrijker de ervaring van de arts).
• Hoeveel ervaring is er met deze behandeling in het algemeen?
• Waar baseert de arts zijn advies op? (Zijn eigen ervaring; zijn kennis van de medische literatuur; de informatie die hij van u gekregen heeft).
• Wat zijn de ervaringen van de patiënten die deze behandeling al hebben ondergaan?
• Zijn er andere behandelingen mogelijk?
• Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende behandelingen?
• Waarom kiest de arts voor deze behandeling?
• Wat zijn de gevolgen wanneer van behandeling wordt afgezien?
• Hoe groot is de kans dat de behandeling succesvol zal zijn en wat bedoelt de arts met succesvol? (Of een behandeling succesvol is, daarover kunnen de arts en de patiënt van mening verschillen. Er zijn vele criteria mogelijk. De arts kan bijvoorbeeld verlenging van het leven bedoelen, terwijl de patiënt meer belang hecht aan de kwaliteit van zijn leven. Daarom is het nodig dat arts en patiënt van elkaar weten wat wordt bedoeld).

4. Extra vragen voor als het een operatie of andere ingreep betreft

• Verricht de arts de ingreep zelf?
• Welke complicaties kunnen optreden en hoe groot is de kans hierop?
• Wordt er een wond gemaakt en dus een litteken? Zo ja, waar en hoe?
• Welke vorm van narcose of verdoving is noodzakelijk of mogelijk?
• Hoe lang duurt de ziekenhuisopname, voor en na de behandeling?
• Hoe lang is de herstelperiode en waarmee moet rekening worden gehouden?

5. Extra vragen bij het voorschrijven van medicijnen

• Welke bijwerkingen kunnen optreden en hoe groot is de kans daarop?
• Zijn de bijwerkingen tijdelijk?
• Welke bijwerkingen moeten worden gemeld?
• Als meerdere medicijnen worden gebruikt: heeft de combinatie van medicijnen schadelijke effecten?

6. Ten slotte: welke vragen moet u zichzelf stellen?

• Wat verwacht ik van het onderzoek of de behandeling?
• Stemmen mijn verwachtingen overeen met die van de arts? (Het is belangrijk te controleren of u beiden naar hetzelfde op zoek bent. Het komt voor dat bij de arts andere prioriteiten gelden. De medische belangen van uw arts kunnen verschillen van uw eigen belangen).
• Zijn de risico's voor mij aanvaardbaar?
• Wegen de voordelen op tegen de nadelen? (Ook hier geldt dat de arts de voor- en nadelen op een andere wijze kan beoordelen dan u).
• Als er andere onderzoeks- of behandelingsmogelijkheden zijn: waar gaat dan mijn voorkeur naar uit?
• Wilt u, op grond van wat u nu weet, het onderzoek of de behandeling laten doorgaan of wilt u er nog eens rustig over nadenken? Het is heel goed mogelijk dat u langere tijd nodig hebt om tot een definitief besluit te komen. Ook kunt u beslissen van het onderzoek of de behandeling af te zien of deze uit te stellen.

7. Vragen voor het beoordelen van de betrouwbaarheid van internetsites met medische informatie
De kwaliteit van medische informatie op internet varieert sterk. Om snel vast te stellen of u met kwalitatief goede en wetenschappelijk betrouwbare informatie te maken hebt, is het goed de volgende “kwaliteitsfilter”(*) te gebruiken:

• Door wie wordt de site gesponsord?
• Wordt de informatie beïnvloed door de financiële belangen van degene die de site betaalt?
• Bevat de site verborgen reclame?
• Wat voor soort informatie wordt gegeven? (Informatie over uitkomsten van klinisch onderzoek (trials), meningen, verhalen of getuigenissen van lotgenoten?)
• Wie heeft de informatie geschreven?
• Tot welke instelling en beroepsgroep hoort de auteur? (Wat is zijn expertise op het betreffende gebied?)
• Hoe actueel is de informatie? (Is de informatie recentelijk bijgewerkt en zijn de nieuwste inzichten daarin verwerkt?)
• Geeft de site een realistisch beeld van de behaalde effecten van een medische behandeling? (Let op of de genezende werking en het gezondheidsherstellend vermogen van een behandeling niet worden overdreven).
• Op welke manier is onderzoek gedaan naar de effecten van een behandeling?

(*) uit: McKibbon KA, Finding answers to well-built questions. Evidence-Based Medicine. November/December 1999.

8. Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst
In de Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst zijn de volgende zaken vastgelegd:

De patiënt heeft het recht om het medische dossier in te zien. Er mogen kopieën van stukken uit het dossier worden gemaakt. Hiervoor mag aan u een redelijke vergoeding worden gevraagd. Voor schriftelijke medische gegevens geldt een bewaartermijn van tien jaar. In beginsel is het mogelijk gegevens uit uw medische dossier te laten verwijderen. Hierover moet u wel tot overeenstemming komen met uw arts. Deze kan weigeren, bijvoorbeeld wanneer dit een gevaar voor u zou opleveren. Wilt u in dat geval geen juridische procedure starten, dan kunt u uw zienswijze over uw aandoening op papier zetten en dit laten opnemen in het medische dossier. Dit laatste kan de arts niet weigeren.
De arts is verplicht uw toestemming te vragen voor het doorgeven van uw medische gegevens aan anderen, zoals de verzekeringsgeneeskundige of uw familie. Voor het doorgeven van deze informatie aan hulpverleners, die rechtstreeks bij de behandeling van uw aandoening zijn betrokken, is geen toestemming nodig. Maar ook dan moet rekening worden gehouden met uw wensen.
Vanaf 16 jaar kan men een behandelingsovereenkomst aangaan met een arts. Gaat het om patiënten onder de 12 jaar, dan beslissen de ouders. Tussen de 12 en 16 jaar is voor de uitvoering van een behandeling de gezamenlijke toestemming nodig van zowel de minderjarige als de ouders. Onder bepaalde omstandigheden kan op die leeftijd ook zelfstandig een behandelingsovereenkomst worden gesloten met een arts, en is dus alleen van de minderjarige toestemming nodig en niet van de ouders. De arts moet in dit geval beoordelen of het kind hiervoor zelfstandig genoeg is. Hij moet daarbij het belang van het kind zwaarder laten wegen dan het belang van de ouders.
De arts kan gevraagd worden informatie op schrift te zetten, bijvoorbeeld de voor- en nadelen van een behandeling.

9. Wat te doen bij klachten?
Wanneer u een klacht hebt, kunt u deze het best bespreken met de betreffende hulpverlener. Voor eventueel overleg en bemiddeling kunt u terecht bij de patiëntenvertrouwenspersoon van het ziekenhuis of contact opnemen met het Zorgbelang Nederland www.zorgbelang-nederland.nl of 0900 2437070.

(Waar hij staat, wordt hij/zij bedoeld. Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend.)